එයා හරිම දඟයි, ඒකයි ADHD කියන්නේ. ඕනේ නම් එයාට අවධානය දෙන්න පුළුවන්. ADHD තියෙන්නේ පිරිමි දරුවන්ට විතරයි. මේ වගේ අදහස් අපේ සමාජයේ තවමත් අහන්න ලැබෙනවා.
නමුත් ADHD ගැන නිවැරදි අවබෝධයක් නොමැති වීම නිසා, ADHD සහිත දරුවන්ට දඟ ළමයෙක්, කම්මැලි ළමයෙක්, උනන්දුවක් නැති ළමයෙක් වැනි ලේබල් ලැබෙන්න පුළුවන්. එවැනි ලේබල් දරුවාගේ ආත්ම විශ්වාසයටත්, අධ්යාපනයටත්, පවුලේ සබඳතාවලටත් බලපාන්න පුළුවන්. ඒ නිසා ADHD ගැන අපි දැනගත යුතු පළමු කරුණ වන්නේ:
ADHD යනු දරුවෙකු හිතාමතා තෝරාගන්නා හැසිරීමක් නොව, අවධානය, අධි ක්රියාකාරීත්වය සහ ආවේග පාලනය වැනි පැතිවලට බලපාන තත්ත්වයකි.
ADHD කියන්නේ මොකක්ද?
ADHD යනු Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder යන නාමයේ කෙටි යෙදුමයි. මෙය දරුවෙකුගේ හැසිරීම පමණක් සම්බන්ධ ගැටලුවක් ලෙස සැලකීම නිවැරදි නොවේ. අවධානය පවත්වා ගැනීම, ආවේග පාලනය කිරීම, ක්රියාකාරකම් සංවිධානය කිරීම සහ කාර්යයන් සම්පූර්ණ කිරීම වැනි දේවලට බලපෑම් ඇති විය හැකියි.
❌ මිථ්යා මත සහ ✅ නිවැරදි තොරතුරු
❌ ADHD තියෙන දරුවා දඟ ළමයෙක්
✅ ADHD සහිත දරුවෙකුගේ ඇතැම් හැසිරීම් වැඩිහිටියෙකුට දඟකම ලෙස පෙනෙන්න පුළුවන්. නමුත් එය හිතාමතාම කරනු ලබන නරක හැසිරීමක් ලෙස සලකා දරුවාට දොස් පැවරීම නිවැරදි නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස දරුවෙකුට වැඩක් ආරම්භ කර එය අවසන් කිරීමට අපහසු වීම, උපදෙස් කිහිපයක් එකවර මතක තබාගැනීමට අපහසු වීම, පහසුවෙන් අවධානය වෙනතකට යොමු වීම, තමන්ගේ වාරය බලා සිටීමට අපහසු වීම, සිතා බැලීමට පෙර ක්රියා කිරීම, නිතර චලනය වීමට අවශ්ය වීම වැනි දේවල් ඇති විය හැකියි.
එවැනි අවස්ථාවක, ඔයාට කියන දේ අහන්න බැරිද? කියා නැවත නැවත දොස් පැවරීම වෙනුවට, දරුවාට අවශ්ය සහාය කුමක්දැයි සොයා බැලීම වැදගත්.
❌ දරුවාට ඇත්තටම ඕනේ නම් අවධානය දෙන්න පුළුවන්.
✅ ADHD සහිත දරුවෙකුට අවධානය යොමු කිරීම සම්බන්ධ අපහසුතා ඇති විය හැකියි. එය සෑම අවස්ථාවකදීම අවධානය දෙන්න බැහැ යන්න නොවේ. දරුවා ඉතා කැමති ක්රියාකාරකමකට දිගු වේලාවක් අවධානය යොමු කළ හැකි අතර, පාඩමක් හෝ වෙනත් කාර්යයක් කිරීමට අපහසු විය හැකියි. ඒ නිසා, Game එක ගහන්න පුළුවන් නම් පාඩම් කරන්නත් පුළුවන් කියා සරලව සංසන්දනය කිරීමෙන් ගැටලුව විසඳෙන්නේ නැහැ. ඒ වෙනුවට කාර්යය කුඩා කොටස්වලට බෙදීම, පැහැදිලි උපදෙස් ලබාදීම සහ දරුවාට සුදුසු පරිසරයක් සකස් කිරීම වඩා ප්රයෝජනවත් විය හැකියි.
❌ ADHD තියෙන්නේ පිරිමි දරුවන්ට විතරයි.
✅ ගැහැණු දරුවන්ටත් ADHD ඇති විය හැකියි. නමුත් ඔවුන් තුළ පෙනෙන ලක්ෂණ සමහරවිට පිරිමි දරුවන් තුළ පෙනෙන ආකාරයට නොවිය හැකියි. උදාහරණයක් ලෙස, ඇතැම් ගැහැණු දරුවන් තුළ අධි ක්රියාකාරීත්වයට වඩා අවධානය පවත්වා ගැනීමේ අපහසුතා වඩාත් කැපී පෙනෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා, එයා දඟ නැහැ. එහෙනම් ADHD වෙන්න බැහැ කියා තීරණය කිරීම සුදුසු නැහැ. ADHD තක්සේරු කිරීමේදී දරුවාගේ හැසිරීම විවිධ පරිසරවලදී කෙසේ පවතින්නේද, එය දෛනික ක්රියාකාරීත්වයට කොපමණ බලපාන්නේද යන්න වෘත්තීයවේදීන් සලකා බලනවා.
❌ ADHD තියෙන දරුවන් බුද්ධිමත් නැහැ
✅ ADHD සහ බුද්ධි මට්ටම එකම දෙයක් නොවේ. ADHD තිබීමෙන් දරුවෙකුගේ බුද්ධිය තීරණය වන්නේ නැහැ. ADHD සහිත දරුවන්ටත් විවිධ හැකියාවන්, දක්ෂතා, නිර්මාණශීලී අදහස් සහ විශේෂ උනන්දුවක් ඇති ක්ෂේත්ර තිබිය හැකියි. නමුත් අවධානය, සංවිධානය හෝ කාර්යය සම්පූර්ණ කිරීමේ අපහසුතා නිසා ඔවුන්ගේ හැකියාවන් පාසල් ප්රතිඵලවලින් සම්පූර්ණයෙන්ම පෙනී නොයන්න පුළුවන්. ඒ නිසා දරුවාගේ ලකුණු පමණක් බලා, ඔයාට බුද්ධියක් නැහැ වැනි වචන භාවිතා කිරීම කිසිසේත්ම සුදුසු නැහැ.
❌ තදින් දඬුවම් කළොත් ADHD නැති වෙයි
✅ ADHD යනු දරුවාට තදින් බැණීමෙන් හෝ දැඩි දඬුවම් දීමෙන් නැති කළ හැකි හැසිරීම් ගැටලුවක් නොවේ. ඒ වෙනුවට ADHD සහිත දරුවන් සමඟ වැඩ කරන විට දෙමාපියන්ට සහ ගුරුවරුන්ට පැහැදිලි නීති, ස්ථාවර ක්රමවේද, ධනාත්මක ප්රතිචාර සහ සුදුසු හැසිරීම් කළමනාකරණ ක්රම ඉගෙන ගැනීම ප්රයෝජනවත් විය හැකියි. තවත් තදින් බැන්නොත් හරි යයි කියන ප්රවේශයට වඩා, මේ දරුවාට සාර්ථක වීමට අවශ්ය සහාය මොකක්ද? යන ප්රශ්නය ඇසීම වැදගත්.
ADHD හඳුනාගැනීමේදී දෙමාපියන් දැනගත යුතු කරුණු
දරුවෙකු දඟ වීම, අමතක වීම හෝ පාඩම්වල අවධානය අඩු වීම පමණින් ADHD තිබෙන බව නිගමනය කළ නොහැකියි. ඒ සඳහා වෘත්තීයමය තක්සේරුවක් අවශ්යයි. ADHD තක්සේරු කිරීමේදී දරුවාගේ හැසිරීම් පිළිබඳ දෙමාපියන්ගෙන්, ගුරුවරුන්ගෙන් සහ අවශ්ය අනෙකුත් වෘත්තීයවේදීන්ගෙන් තොරතුරු ලබාගැනීම වැදගත් විය හැකියි. එමෙන්ම වෙනත් තත්ත්වයන් නිසා ඇතිවන සමාන ලක්ෂණද සලකා බැලිය යුතුයි. ඒ නිසා අන්තර්ජාලයේ තොරතුරු සොයා බලා දරුවාට ADHD ඇති බව නිගමනය කිරීමෙන් වළකින්න.
ADHD ඇති දරුවෙකුට පාසලේදී දරුවාට උපකාර කරන්නේ කොහොමද?
දෙමාපියන් සහ ගුරුවරුන් අතර හොඳ සන්නිවේදනයක් තිබීම වැදගත්. දරුවාට පහත ආකාරයේ සහාය අවශ්ය විය හැකියි.
- උපදෙස් කෙටි සහ පැහැදිලිව ලබාදීම
- විශාල කාර්යයන් කුඩා කොටස්වලට බෙදීම
- අවශ්ය විට කෙටි විවේක ලබාදීම
- දරුවාගේ ශක්තීන් හඳුනාගැනීම
- හොඳ හැසිරීම් සඳහා ධනාත්මක ප්රතිචාර ලබාදීම
- දරුවාට අවශ්ය සංවිධානාත්මක සහාය ලබාදීම
ADHD කළමනාකරණයේදී පවුල සහ පාසල දෙකම සම්බන්ධ කරගැනීම වැදගත් බව වෛද්ය මාර්ගෝපදේශවලද අවධාරණය කර තිබෙනවා.
ADHD සහිත දරුවෙකුට නැවත නැවත,
ඔයා දඟයි. ඔයාට කිසිම දෙයක් මතක නැහැ. ඔයා උත්සාහ කරන්නේ නැහැ. අනිත් ළමයින්ට පුළුවන් නම් ඔයාට බැරි ඇයි? කියනවාට වඩා, අපි මේක එකට කරමු. ඔයාට අමාරු වෙන්නේ මොන කොටසද? මේ වැඩේ කුඩා කොටස්වලට බෙදලා බලමු. ඔයාට හොඳින් කරන්න පුළුවන් දේවල් අපි හොයාගමු. වැනි දේ කියන්න.
දෙමාපියන් මතක තබාගත යුතු වැදගත්ම කරුණු
ADHD සහිත දරුවෙකුට වැදගත් වන්නේ වෙනස් ලෙස සැලකීම නොව, ඔහුට හෝ ඇයට අවශ්ය සහාය ලබාදීමයි.
- දරුවාගේ අභියෝගය හඳුනාගන්න.
- දරුවාගේ හැකියාවන් හඳුනාගන්න.
- දරුවාට ලේබල් නොදෙන්න.
- අවශ්ය විට වෛද්ය හෝ මානසික සෞඛ්ය වෘත්තීයවේදියෙකුගේ උපදෙස් ලබාගන්න.
නිවැරදි අවබෝධය, ඉවසීම සහ සහාය ලැබෙන විට ADHD සහිත දරුවෙකුටත් තම හැකියාවන් උපරිමයෙන් වර්ධනය කරගැනීමට අවස්ථාව ලැබෙනවා. දරුවාගේ හැසිරීම පමණක් නොව, ඒ හැසිරීම පිටුපස ඇති අවශ්යතාවයත් තේරුම් ගැනීමට උත්සාහ කරමු.
මෙය දැනුවත් කිරීම සඳහා සකස් කළ ලිපියකි. දරුවෙකුගේ අවධානය, හැසිරීම හෝ පාසල් ක්රියාකාරීත්වය පිළිබඳ දිගටම ගැටලු පවතී නම්, සුදුසු වෛද්ය/වෘත්තීය තක්සේරුවක් ලබාගැනීම වැදගත් වේ.
තොරතුරු මූලාශ්ර
[1]: https://publications.aap.org/pediatrics/article/144/4/e20192528/81590/Clinical-Practice-Guideline-for-the-Diagnosis?utm_source=chatgpt.com “Clinical Practice Guideline for the Diagnosis, Evaluation, and Treatment of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder in Children and Adolescents | Pediatrics | American Academy of Pediatrics”
[2]: https://publications.aap.org/pediatrics/article/128/5/1007/31018/ADHD-Clinical-Practice-Guideline-for-the-Diagnosis?utm_source=chatgpt.com “ADHD: Clinical Practice Guideline for the Diagnosis, Evaluation, and Treatment of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder in Children and Adolescents | Pediatrics | American Academy of Pediatrics”
