Bullying ගැන අපි දන්නේ මොනවද

දරුවන්ගේ නොපෙනෙන තුවාල ගැනත් අපි අවධානය යොමු කරමු

දරුවෙකුගේ ශරීරයේ තුවාලයක් දුටු විට අපි ඒ ගැන විමසනවා. නමුත් ඔහුගේ හෝ ඇයගේ සිත තුළ ඇති වී තිබෙන තුවාලයක් අපට නොපෙනී යන්න පුළුවන්.

පාසලේදී, ක්‍රීඩා කරන ස්ථානයේදී, මිතුරන් අතරේ හෝ සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ දරුවෙකුට නැවත නැවතත් හිරිහැර සිදුවනවා නම්, එය ඔහුගේ හෝ ඇයගේ මානසික සුවයට, ආත්ම විශ්වාසයට සහ ඉගෙනීමට බලපෑම් කළ හැකියි.

මෙවැනි හැසිරීම් හඳුන්වන්නේ Bullying හෙවත් හිරිහැර කිරීම ලෙසයි. මෙය සාමාන්‍ය ළමා විහිළුවකට පමණක් සීමා නොවන අතර, බොහෝවිට බලයේ අසමතුලිතතාවයක් පවතින අවස්ථාවක සිදුවන, නැවත නැවතත් සිදුවන හෝ නැවත සිදුවීමේ අවදානමක් ඇති ආක්‍රමණශීලී හැසිරීමක්.

දරුවන්ට හිරිහැර සිදුවිය හැකි ආකාර 5ක්

1. වචනවලින් කරන හිරිහැර (Verbal Bullying)

දරුවෙකුගේ පෙනුම, ශරීර හැඩය, සමේ වර්ණය, කතා කරන ආකාරය, ඉගෙනීමේ හැකියාව හෝ පවුල් පසුබිම අරමුණු කරගෙන අපහාස කිරීම, නින්දා සහගත නම්වලින් ඇමතීම සහ නැවත නැවතත් සිත රිදවන වචන පැවසීම මෙයට ඇතුළත් වෙනවා.

“අපි විහිළුවටනේ කිව්වේ” යනුවෙන් පැවසුවත්, එම වචන දරුවාට ඇති කරන බලපෑම නොසලකා හැරිය නොහැකියි.

2. ශාරීරික හිරිහැර (Physical Bullying)

පහර දීම, තල්ලු කිරීම, පයින් ගැසීම, හිතාමතාම බාධා කිරීම හෝ දරුවාගේ පොත්පත් සහ වෙනත් භාණ්ඩවලට හානි කිරීම මෙයට ඇතුළත් වෙනවා.

මෙවැනි ක්‍රියා ශාරීරික තුවාල ඇති කිරීමට පමණක් නොව, පාසලට යාමට බියක් ඇති කිරීමටත් හේතු විය හැකියි.

3. සමාජීය හිරිහැර (Social Bullying)

මෙය සමහරවිට වැඩිහිටියන්ට හඳුනාගැනීමට අපහසු ආකාරයක්.

දරුවෙකු හිතාමතාම කණ්ඩායමෙන් ඉවත් කිරීම, ඔහු සමඟ කතා නොකරන ලෙස අනෙක් දරුවන්ට බලපෑම් කිරීම, අසත්‍ය කටකතා පැතිරවීම හෝ මිතුරු සබඳතා බිඳ දැමීමට උත්සාහ කිරීම මෙයට උදාහරණයි.

“යාළුවෝ නැති නිසා තනිව ඉන්නවා ඇති” කියා සිතීමට පෙර, එම තත්ත්වය පිටුපස හිරිහැරයක් තිබේදැයි සොයා බැලීම වැදගත්.

4. අන්තර්ජාලය ඔස්සේ සිදුවන හිරිහැර (Cyberbullying)

ජංගම දුරකථන, සමාජ මාධ්‍ය, පණිවිඩ හුවමාරු කණ්ඩායම් හෝ අන්තර්ජාල ක්‍රීඩා හරහා සිදුවන හිරිහැර මෙයට ඇතුළත් වෙනවා.

අපහාසාත්මක පණිවිඩ යැවීම, ලැජ්ජාවට පත් කරන ඡායාරූප හෝ වීඩියෝ බෙදාහැරීම, තර්ජනය කිරීම, ව්‍යාජ තොරතුරු පැතිරවීම සහ අන්තර්ජාලය ඔස්සේ දරුවෙකුට සමච්චල් කිරීම ඒ අතර තිබෙනවා.

අන්තර්ජාලයේ සිදුවන හිරිහැර දරුවාට නිවසේ සිටියදීත් බලපාන්න පුළුවන්. එම නිසා එය “පාසලෙන් ආවම ඉවරයි” කියා සිතන්න බැහැ.

5. මානසික හා චිත්තවේගීය හිරිහැර (Emotional Bullying)

නැවත නැවතත් බිය ගැන්වීම, තර්ජනය කිරීම, හිතාමතාම ලැජ්ජාවට පත් කිරීම, පාලනය කිරීමට උත්සාහ කිරීම හෝ තමන් වටිනාකමක් නැති පුද්ගලයෙකු බව දරුවාට හැඟවීම මෙයට ඇතුළත් විය හැකියි.

මෙවැනි හිරිහැර බොහෝවිට පිටතින් නොපෙනුණත්, දරුවාගේ ආත්ම විශ්වාසයට සහ ආරක්ෂිත බව පිළිබඳ හැඟීමට බලපෑම් කළ හැකියි.

දරුවෙකුට හිරිහැර සිදුවන බව හඳුනාගන්නේ කොහොමද?

සෑම දරුවෙකුම තමන්ට සිදුවන දේ දෙමාපියන්ට පැවසීමට සූදානම් නැහැ. සමහර දරුවන් බිය නිසාත්, ලැජ්ජාව නිසාත්, තමන්ට දොස් පවරාවි යන සිතුවිල්ල නිසාත් ඒ ගැන නිහඬව සිටිය හැකියි.

ඒ නිසා පහත වෙනස්කම් පිළිබඳ අවධානයෙන් සිටින්න.

• පාසල් යාමට අකමැති වීම හෝ පාසල ගැන බියක් දැක්වීම.

• නිතරම දුකින්, කනස්සල්ලෙන් හෝ කෝපයෙන් සිටීම.

• නින්දේ හෝ ආහාර ගැනීමේ වෙනස්කම් ඇති වීම.

• කලින් කැමැත්තෙන් කළ ක්‍රියාකාරකම්වලින් ඈත් වීම.

• මිතුරන්ගෙන් ඈත් වී තනිව සිටීමට උත්සාහ කිරීම.

• පැහැදිලි හේතුවක් නොමැතිව නිතරම හිසරදය හෝ බඩේ වේදනාව ගැන පැවසීම.

• පාසල් උපකරණ අතුරුදන් වීම හෝ හානි වී තිබීම.

• අන්තර්ජාල පණිවිඩ ලැබුණු පසු හදිසියේ කලබලයට හෝ දුකට පත්වීම.

මෙම ලක්ෂණ තිබූ පමණින් හිරිහැරයක් සිදුවන බව නිශ්චිතව කිව නොහැකියි. නමුත් වෙනස්කම් දිගටම පවතිනවා නම්, දරුවා සමඟ සන්සුන්ව කතා කර හේතුව සොයා බැලීම වැදගත්.

දෙමාපියන් ලෙස අපි කළ යුත්තේ කුමක්ද?

1. දරුවාට සවන් දෙන්න.

දරුවා තමන්ට සිදුවූ දෙයක් පවසන විට ඔහුට හෝ ඇයට බාධා නොකර සවන් දෙන්න.

“මට මේ ගැන කිව්වට ස්තුතියි.”

“ඔයාට මේ දේ සිදුවීම ගැන මට කනගාටුයි.”

“අපි එකතු වෙලා මේකට විසඳුමක් හොයමු.”

වැනි වචන භාවිත කරන්න.

2. දරුවාට දොස් පවරන්න එපා.

“ඔයා මොනවා හරි කරන්න ඇති.”

“ඇයි ඔයා එයාට විරුද්ධ වුණේ නැත්තේ?”

“ඔයාත් ගිහින් ගහන්න තිබුණා.”

වැනි ප්‍රතිචාර දරුවා තවදුරටත් නිහඬ කිරීමට හේතු විය හැකියි.

හිරිහැරයට ලක් වූ දරුවාට ඒ ගැන වරදකාරී හැඟීමක් ඇති කිරීම වෙනුවට, ඔහුගේ හෝ ඇයගේ ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම වැදගත්.

3. පාසල සමඟ සම්බන්ධ වන්න.

ගුරුවරයාට හෝ අදාළ පාසල් බලධාරීන්ට සිදුවීම පැහැදිලිව දැනුම් දෙන්න. සිදුවීම් සිදු වූ දිනයන්, ස්ථාන සහ දරුවා පැවසූ කරුණු සටහන් කර තබාගන්න.

අන්තර්ජාල හිරිහැරයක් නම්, අදාළ පණිවිඩ හෝ තිරපිටපත් ආරක්ෂිතව තබාගන්න. ඒවා තවදුරටත් බෙදාහැරීමෙන් වළකින්න.

4. දරුවාට ආරක්ෂිත විසඳුමක් සකස් කරන්න.

හිරිහැර සිදුවන ස්ථානවලදී උපකාර ඉල්ලා සිටිය හැකි විශ්වාසවන්ත වැඩිහිටියෙකු හඳුනාගැනීමට උදව් කරන්න. අවශ්‍ය නම් පාසල සමඟ එක්ව දරුවාගේ ආරක්ෂාව සඳහා පැහැදිලි සැලැස්මක් සකස් කරන්න.

දරුවාට තනිවම ගැටුමට මුහුණ දීමට බල කිරීම හෝ පළිගැනීමට උපදෙස් දීම සුදුසු නැහැ.

5. දරුවාගේ මානසික සුවය ගැනත් සැලකිලිමත් වන්න.

හිරිහැර නිසා දරුවා දැඩි බියකින්, කනස්සල්ලකින් හෝ දිගුකාලීන දුකකින් සිටිනවා නම්, අවශ්‍ය අවස්ථාවල වෛද්‍යවරයෙකුගේ හෝ සුදුසුකම් ලත් මානසික සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයෙකුගේ සහාය ලබාගන්න.

හිරිහැර කරන දරුවාටත් මඟපෙන්වීම අවශ්‍යයි.

හිරිහැර කරන දරුවාට දඬුවම් කිරීම පමණක් සෑමවිටම ප්‍රමාණවත් විසඳුමක් නොවේ. එම හැසිරීම නතර කිරීම සහ බලපෑමට ලක් වූ දරුවාගේ ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම අත්‍යවශ්‍යයි.

ඒ සමඟම, හිරිහැර කරන දරුවාට තම හැසිරීමේ බලපෑම තේරුම් ගැනීමට, හැඟීම් පාලනය කිරීමට සහ අන් අය සමඟ ගෞරවයෙන් කටයුතු කිරීමට මඟපෙන්වීමත් වැදගත්.

දරුවෙකුගේ වැරදි හැසිරීම නිවැරදි කළ යුතුයි. නමුත් ඔහු හෝ ඇය සදාකාලිකවම “නරක දරුවෙක්” ලෙස හංවඩු ගැසීම වෙනුවට, හැසිරීම වෙනස් කිරීමට අවශ්‍ය සහාය ලබාදිය යුතුයි.

මතක තබාගන්න…

සෑම විහිළුවක්ම හා සෑම මිතුරු ගැටුමක්ම හිරිහැර කිරීමක් නොවෙයි. නමුත් කෙනෙකුට නැවත නැවතත් සිත් රිදවන, බිය ඇති කරන හෝ ඔහුගේ ආරක්ෂාවට තර්ජනයක් වන හැසිරීම් නොසලකා හැරිය යුතු නැහැ.

දරුවන්ට අන් අයගේ වෙනස්කම් පිළිගැනීමටත්, කරුණාවෙන් කතා කිරීමටත්, අසාධාරණයක් දුටු විට ආරක්ෂිතව උපකාර ඉල්ලා සිටීමටත් කුඩා කල සිටම උගන්වමු.

අපේ දරුවන්ට අවශ්‍ය වන්නේ හිරිහැර ඉවසීමට පුරුදු කිරීම නොවෙයි. ගෞරවය, ආරක්ෂාව සහ කරුණාව පවතින පරිසරයක වැඩීමට අවස්ථාව ලබාදීමයි.

දරුවන්ගේ හඬට සවන් දෙමු. නොපෙනෙන තුවාලත් හඳුනාගනිමු. හිරිහැරවලින් තොර, ආරක්ෂිත ළමා ලෝකයක් ගොඩනඟමු.